Risicobeheersing is niet alleen een systeem van processen, methoden en rapportages. Het is vooral mensenwerk binnen je eigen “Window of Tolerance”.
Iedereen in een organisatie heeft dagelijks te maken met onzekerheid. We maken keuzes, stellen prioriteiten, reageren op veranderingen en proberen onze doelen te realiseren. Daarbij nemen we risico’s. Soms bewust, soms zonder dat we het ons realiseren. De vraag is daarom niet alleen welke risico’s we lopen of nemen, maar ook: hoe gedragen wij ons wanneer we met risico’s worden geconfronteerd?
Het “Window of Tolerance” beschrijft het gebied waarin we onder druk nog in staat zijn om effectief te functioneren. Binnen dit venster kunnen we informatie verwerken, luisteren, nadenken, verschillende perspectieven overwegen en bewuste keuzes maken. Bij te veel prikkels raken we buiten ons venster. We worden bijvoorbeeld gejaagd, reactief of controlerend. We willen het risico onmiddellijk oplossen en hebben minder oog voor alternatieven. Bij te weinig prikkels kan het tegenovergestelde gebeuren. We worden afwachtend, vermijden moeilijke onderwerpen of accepteren situaties zonder ons af te vragen of dat verstandig is. Beide reacties beïnvloeden de manier waarop we risico’s herkennen, bespreken en beheersen. Effectieve risicobeheersing begint daarom met bewustzijn van ons eigen gedrag.
Risicobereidheid geeft richting
Risicobereidheid gaat over de risico’s waarop wij willen sturen om onze doelstellingen te realiseren. Dat betekent niet dat we risico’s moeten vermijden. Integendeel: zonder risico nemen we vaak ook geen kansen. Maar bewust risico nemen vraagt om het vermogen om een situatie goed te beoordelen. En juist dat vermogen staat onder druk wanneer we buiten ons Window of Tolerance raken. Daarom horen risicobereidheid en het Window of Tolerance bij elkaar:
- Risicobereidheid geeft richting.
- Het Window of Tolerance bepaalt de ruimte waarbinnen we effectief kunnen handelen en sturen.
Bewust gedrag maakt het verschil
Iedereen kan bijdragen aan betere risicobeheersing. Niet alleen de risicomanager, controller of manager. Juist het dagelijkse gedrag van medewerkers bepaalt in belangrijke mate hoe een organisatie met risico’s omgaat. Zes gedragsaspecten helpen om binnen het eigen venster te blijven.
1. Nadenken
Neem tijd om niet meteen te reageren, en stel jezelf vragen als “Wat gebeurt er werkelijk?”, “Wat weten we wel en wat weten we niet?”, “Welke aannames maken we?”, en “Wat betekent deze ontwikkeling voor onze doelstellingen?”
Even nadenken kan voorkomen dat een eerste reactie direct een verkeerde beslissing wordt.
2. Voelen
Risico’s hebben ook een menselijke kant. Spanning, onzekerheid, irritatie of enthousiasme beïnvloeden onze waarneming en besluitvorming. Door die signalen bij onszelf en anderen te herkennen, kunnen we beter begrijpen wat er gebeurt.
Emoties hoeven niet te worden uitgeschakeld. We moeten ons er juist bewust van zijn.
3. Praten
Risico’s die niet worden besproken, verdwijnen niet. Het continue voeren van “het goede gesprek” maakt het mogelijk om zorgen, twijfels en verschillende perspectieven zichtbaar te maken. Bespreek de vragen waar je zelf al over hebt nagedacht, en voer een open dialoog of een oprechte discussie. Ook het stellen van een ongemakkelijke vraag hoort daarbij.
Een organisatie waarin mensen zich vrij voelen om risico’s bespreekbaar te maken, ziet risico’s eerder aankomen.
4. Kiezen
Risicobeheersing betekent uiteindelijk keuzes maken. “Welk risico accepteren we?”, “Waar nemen we maatregelen?”, “Waar benutten we een kans?”, en “Wanneer is het nodig om te escaleren?” Een keuze is sterker wanneer duidelijk is waarom deze keuze wordt gemaakt en welke risico’s daarbij bewust worden geaccepteerd.
Niet kiezen is óók een keuze — vaak één met onzichtbare risico’s.
5. Verbinden
Risico’s houden zich niet aan project of afdelingsgrenzen. Wat voor de ene afdeling een klein probleem lijkt, kan voor een andere afdeling grote gevolgen hebben. Daarom is samenwerking essentieel. Door kennis, signalen en perspectieven met elkaar te verbinden, ontstaat een completer beeld van risico’s.
Bij effectieve risicobeheersing hoort dat mensen ophouden naar alleen hun eigen stukje van de werkelijkheid te kijken.
6. Kleine stappen
Onder druk willen we soms alles tegelijk oplossen. Dat kan juist verlammend werken. Een kleine, concrete stap kan het verschil maken: een vraag stellen, een signaal delen, een collega betrekken, een maatregel testen of een besluit expliciet maken.
Vooruitgang is vaak effectiever dan wachten op de perfecte oplossing.
Een volwassen risicocultuur ontstaat niet doordat één afdeling risico’s beheert. Ze ontstaat wanneer iedereen verantwoordelijkheid neemt voor de risico’s die samenhangen met zijn of haar werk en doelstellingen. Dat vraagt om een eenvoudige vraag die iedereen zichzelf kan stellen: “Hoe gedraag ik mij wanneer ik met risico’s en onzekerheid word geconfronteerd?”
“Word ik reactief?”, “Vermijd ik het onderwerp?”, “Zoek ik controle?”, “Of blijf ik nieuwsgierig, luister ik naar anderen en maak ik bewust een keuze?”
Daar zit een belangrijk deel van effectief risicobeheersing. Het doel is niet om risico’s buiten de organisatie te houden. Het doel is om ze tijdig te herkennen, bewust te kiezen hoe ermee om te gaan en de organisatie in staat te stellen haar doelen te realiseren.
Tot slot
Risicobeheersing begint met risicobereidheid: weten welke risico’s we bewust bereid zijn te nemen. Het wordt effectief door bewust gedrag: nadenken, voelen, praten, kiezen, verbinden en kleine stappen zetten. En het wordt duurzaam wanneer mensen elkaar helpen om binnen hun Window of Tolerance te blijven — juist wanneer de druk toeneemt.
- Risicobereidheid geeft de richting.
- Het Window of Tolerance geeft de ruimte.
- Bewust gedrag maakt het verschil.
Aanvullend
In het artikel “Van risicocapaciteit naar risicoacceptatie: vier begrippen die samen bepalen hoe je met risico omgaat” wordt ingegaan op de verbinding tussen strategie, besluitvorming en gedrag. Vier begrippen helpen daarbij: risicocapaciteit, risicobereidheid, risicotolerantie en risicoacceptatie. Ze worden in de praktijk regelmatig door elkaar gebruikt. Dat is jammer, want juist hun onderlinge samenhang maakt duidelijk hoe een organisatie van abstracte uitgangspunten naar concrete beslissingen over risico’s komt.
Klik hier voor dat artikel.